Nghiên cứu của Fed Cleveland: Đà tăng của Bitcoin thúc đẩy hành vi mua tài sản số

Theo CoinDesk, một bản thảo nghiên cứu (working paper) do Ngân hàng Dự trữ Liên bang chi nhánh Cleveland (Federal Reserve Bank of Cleveland) công bố cho thấy mức tăng giá trong quá khứ của Bitcoin không chỉ tác động tới cách các hộ gia đình Mỹ nhìn nhận tài sản số, mà còn có thể trực tiếp thúc đẩy hành vi mua vào sau đó. Nghiên cứu dựa trên nhiều đợt khảo sát với khoảng 15.000–25.000 người trả lời mỗi đợt, lấy mẫu từ Nielsen Homescan Panel. Sang quý II/2025, nhóm tác giả triển khai thí nghiệm thông tin ngẫu nhiên: các nhóm người tham gia lần lượt được cung cấp thông tin về Bitcoin, chỉ số S&P 500, GameStop hoặc dự báo lạm phát. Riêng nhóm Bitcoin được xem mức lợi suất 14,3% trong 12 tháng qua hoặc biểu đồ giá. Kết quả cho thấy sau khi tiếp cận thông tin này, tỷ trọng phân bổ kỳ vọng vào tài sản số tăng trung bình khoảng 2 điểm phần trăm. Con số này tương đương tăng 47% so với mức mục tiêu trung bình 4,3% của nhóm đối chứng. Một phần điều chỉnh đến từ việc giảm phân bổ vào tiền mặt, tài khoản thanh toán và tài khoản tiết kiệm. Đồng thời, người trả lời cũng nâng mục tiêu phân bổ vào cổ phiếu, hàm ý thông tin về lợi suất Bitcoin không chỉ kích thích quan tâm tới crypto mà còn làm tăng khẩu vị đối với nhóm tài sản rủi ro nói chung. Khoảng cách kỳ vọng giữa người nắm giữ và không nắm giữ crypto được ghi nhận là rất lớn. Tại quý III/2021, nhóm đã sở hữu tài sản số kỳ vọng lợi suất trung bình 22% trong 12 tháng tới, trong khi nhóm không sở hữu chỉ 7%. Đến năm 2025, kỳ vọng của cả hai nhóm cùng giảm nhưng chênh lệch vẫn duy trì: 13,8% với người nắm giữ so với 4,7% với người không nắm giữ. Bản thảo cũng cho thấy mối liên hệ thống kê giữa kỳ vọng lợi suất và việc nắm giữ tài sản số mạnh hơn các đặc điểm cá nhân như tuổi, thu nhập, giới tính hay mức độ giàu có. Theo ước tính, cứ mỗi 1 điểm phần trăm tăng trong lợi suất kỳ vọng thì xác suất nắm giữ tài sản số tăng trung bình 0,8 điểm phần trăm. Dù vậy, tác giả nhấn mạnh đây chủ yếu là tương quan và không thể coi kỳ vọng lạc quan là lời giải đầy đủ cho toàn bộ quá trình hình thành sở hữu. Xác suất mua thực tế cũng tăng. Ở các khảo sát tiếp theo, những người được cung cấp thông tin về lợi suất Bitcoin có khả năng mua tài sản số cao hơn khoảng 2,5 điểm phần trăm. Trước thí nghiệm, khoảng 11% người tham gia đang nắm giữ tài sản số; nhóm nghiên cứu ước tính việc tiếp xúc thông tin làm tăng xác suất mua vô điều kiện khoảng 23%. Do số người thực sự thay đổi trạng thái nắm giữ giữa các kỳ không nhiều, tác giả gộp hai mẫu giao dịch Bitcoin để tăng sức mạnh thống kê, thu được mức ý nghĩa p=0,017. Phản ứng rõ nhất đến từ nhóm chưa nắm giữ trước đó và từng không mua vì thiếu hiểu biết. Ngược lại, những người vốn cho rằng tiền mã hóa không phải khoản đầu tư tốt thay đổi hành vi ít hơn. Nghiên cứu lập luận kết quả này ủng hộ một kênh truyền dẫn có thể có trên thị trường: giá tăng làm nâng kỳ vọng lợi suất, thu hút người tham gia mới và tạo thêm cầu. Tác giả mô tả đây là một cơ chế bong bóng tiềm tàng, nhưng không kết luận mọi đợt tăng giá của bitcoin đều tự củng cố. Bản thảo cũng dẫn các khảo sát khác của Fed cho thấy động cơ chính của người Mỹ khi tham gia thị trường tài sản số vẫn là đầu tư, không phải thanh toán. Ngoài ra, nghiên cứu xem xét tác động của biến động giá Bitcoin tới tiêu dùng hộ gia đình. Ước tính cho thấy nếu một hộ gia đình phân bổ toàn bộ tài sản tài chính vào crypto, việc giá Bitcoin tăng gấp đôi sẽ làm xác suất mua hàng hóa bền tăng 1,4 điểm phần trăm. Tác động thể hiện rõ hơn ở các mặt hàng như máy tính và tủ lạnh, trong khi yếu hơn đối với ô tô và nhà ở. Tác giả cho rằng điều này hàm ý một số hộ có thể xem lợi nhuận từ crypto là khoản "trúng" một lần thay vì sự gia tăng bền vững của tài sản. Bài nghiên cứu hiện vẫn ở dạng bản thảo làm việc; các kết luận phản ánh phát hiện nghiên cứu của tác giả và không đại diện cho lập trường chính sách chính thức của Cục Dự trữ Liên bang.